Witaj gościu, Jeśli czytasz tę wiadomość to znaczy że nie jesteś zarejestrowany. Kliknij i zarejestruj się by w pełni korzystać z wszystkich funkcji naszego forum.

Ocena wątku:
  • 0 głosów - średnia: 0
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
WWPKF - odpowiedzi na pytania nr 105 a-q
#1
Pytania ułożyłem na podstawie swoich notatek sporządzonych podczas długiego i namiętnego przygotowywania się do wykładu i prezentacji o Janie Heweliuszu dla gości hotelu "Mercure Hevelius" w Gdańsku przed kilkoma laty. Naprawdę głęboko kopałem wówczas w necie i książkach. Myślę jednak, że te pytania były, jeśli chodzi o stopień trudności, w sam raz.

"Walkę" podjęło dwóch Forowiczów: Lampka i Hermes. Nie walczyli ze sobą, lecz z czasem i informacjami dotyczącymi Heweliusza rozrzuconymi tu i ówdzie po necie oraz po, nielicznych niestety, książkach na jego temat. I w takiej też kolejności odpowiedzieli. Lampka wcześniej i nieco pełniej. Fakt, że nikt poza nimi nie podjął rękawicy sprawia, że chylę przed Wami, Panowie, czoła. Domyślam się na podstawie naszej wymiany maili, że poświęciliście "trochę" czasu na moje fanaberie. Dziękuję. Dzięki Wam ten wątek nabiera szczególnej wartości poznawczej.

Mam nadzieję, że nie popełnię "fopy" cytując niżej Wasze odpowiedzi:

105a: Skąd rodzina Hewelke przybyła do Gdańska?

Lampka: Na początku XVI wieku przybyli do Gdańska z okolic Bremy.

Hermes: Znalazłem dwie informacje: 1. Rodzina pierwotnie mieszkała w Ottendorf, diecezja Brema.  2. Do Gdańska przybyli z Czech.

TAK. Heweliusz, czy nam się to podoba, czy nie, był z pochodzenia Niemcem (z Bremy). My nazywamy go drugim po Koperniku polskim astronomem. Niemcy - jednym z największych astronomów niemieckich. A Johannes Hewelke był... Gdańszczaninem na służbie trzech z kolei polskich władców. Jego potomkowie, rodzina Hevelke, mieszkają do dziś w Urzędowie i Warszawie.


105b: Jakim urządzeniem przydatnym na polu walki zachwycił Heweliusz Jana III Sobieskiego?

Lampka: Polemoskop, czyli prototyp peryskopu.

Hermes: Heweliusz wymyślił (w 1637 roku) odpowiednik peryskopu, nazwany przez niego "polemnoskop".
(literówka: polemoskop)

TAK


105c: Jaką wysokość miał maszt, na którym zawieszono najdłuższą, 39-metrową,  lunetę Heweliusza?

Lampka: Około 30 metrów http://www.republika.pl/wirtualne_labora...eliusz.htm ale w innych miejscach podaje się 27 metrów.

Hermes: Wysokość masztu (okrętowego!) ok. 30 metrów.

TAK


105d: Kogo oskarżał Heweliusz o podpalenie swojego Stellaeburgum?

Lampka: Spotkałem się tylko z wersją, że zrobił to zwolniony służący „...Among other early books are Machina Coelestis, by Johannes Hevelius, in two parts, 1673-79. The second part of this work is extremely rare. Almost the entire edition was destroyed when a dismissed servant returned to set fire to Hevelius' house…”. To cytat z http://www.sla.org/speciallibraries/ISSN...3V52N2.PDF

Hermes: Heweliusz oskarżył swojego sługę (bądź współpracownika lub czeladnika), zazdrosnego o osiągnięcia Heweliusza.

TAK. Chodziło o zemstę służby.


105e: Ile gwiazd znajdowało się w katalogu Heweliusza opublikowanym przez małżonkę po jego śmierci?

Lampka: 1564. Niektóre źródła podają też 1888.

Hermes: Większość źródeł podaje liczbę 1888 gwiazd  (inne źródła podają liczbę 1545 jego "autorstwa" + 372 gwiazdy z katalogu Halleya). Ale w "Katalogu gwiazd" Heweliusza mam jeszcze inną informację, że chociaż umieścił 1888 gwiazd, przez pomyłkę 8 (różnych) powtórzył, tak wiec gwiazd było 1880...  I bądź tu mądry...

TAK. To rzeczywiście może być kwestia dzisiaj już nie do rozstrzygnięcia. Oczekiwałem dwóch odpowiedzi: 1564 lub 1888.


105f: Jaki los spotkał jego metalowy globus Księżyca?

Lampka: Z tego co wiem, Heweliusz nie miał metalowego globusa Księżyca, opisywał tylko jak go zrobić. Być może chodzi o płyty miedziorytnicze wykorzystane do druku „Selenografii” (?) Otrzymał je niegdyś w spadku Christian Gabriel Schröder, mąż wnuczki Heweliusza, który kazał z największej płyty przedstawiającej pełnię Księżyca zrobić tacę do kawy.

Hermes: Mam 3 odpowiedzi: 1. globus został przetopiony na podstawki do kawy; 2. w 1734 roku  pokój, w którym znajdowały się rzeczy Heweliusza, został zniszczony przez rosyjski pocisk. 3.  Zniszczony podczas pamiętnego pożaru obserwatorium we wrześniu 1679 roku.

TAK. Globusem Księżyca nazywano płyty miedziorytnicze z "wydziobanymi" w nich tworami powierzchni Księżyca. Przetopiono je (po śmierci Heweliusza) na zastawę stołową do kawy.


105g: Które istniejące dzisiaj gwiazdozbiory nie zostały wprowadzone na niebo przez Heweliusza, a wprowadzenie których przypisuje mu wiele źródeł naukowych i naukawych?

Lampka: Jednorożec i Żyrafa, ale znalazłem też wersję, że mogły to być Psy Gończe (rzekomo wcześniej wzmiankowane) i Żyrafa.
Hermes: Wolarz, Jednorożec, Żyrafa.

Dzisiejsze gwiazdozbiory Heweliusza, to: Ryś, Psy Gończe, Mały Lew, Sekstans, Tarcza, Lisek, Jaszczurka.
Rzeczywiście, różne źródła dorzucają do tego zestawu Żyrafę, Jednorożca, a także Strzałę, Warkocz Bereniki, a nawet Źrebię. Generalnie "posądza się" Heweliusza o wiele konstelacyjnych drobiazgów.

105h: O co miała pretensje do Heweliusza rodzina jego drugiej żony?

Lampka: Może o śmierć ich pierwszego rocznego zaledwie syna w 1665 roku? Żona Heweliusza poświęcała dużo czasu na obserwacje z mężem. Może rodzina miała pretensje o to do męża, że nie pozwalał należycie zająć się jej dzieckiem?

Hermes: Rodzina miała pretensję o udział żony w nocnych obserwacjach  (zagrożenie jej zdrowia trudnymi warunkami).

Rodzina drugiej żony Heweliusza, Holenderki Elżbiety Koopmann (lub Corpmann), zarzucała mu, że nie wywiązuje się z umowy przedślubnej angażując młodą żonę do wykonywania nocami wielu nieodpowiednich dla niewiasty czynności. W intercyzie zawartej przez rodziny obojga małżonków skwapliwie spisano wszystkie czynności nocne, do wykonywania których zobowiązana była Ela, i nie było tam mowy o prowadzeniu notatek, przytrzymywaniu sekstantów czy pociąganiu za ciężarki lunety.


105i: Na skrzyżowaniu których ulic współczesnego Gdańska znajdowały się kamienice oraz browary Heweliusza i jego pierwszej żony?

Lampka: Korzennej i Heweliusza.

Hermes: ulice: Korzenna i Heweliusza.

TAK


105j: W czym Heweliusz ubiegł Ch. Huygensa?

Lampka: Dwa lata przed nim zastosował wahadło do odmierzania czasu.

Hermes: W 1652 roku Heweliusz wynalazł zegar wahadłowy (2 lata przed Huygensem).

TAK


105k: Kto przybył do Gdańska, aby rozstrzygnąć spór pomiędzy Heweliuszem a Hookiem i Flamsteedem?

Lampka: Edmund Halley.

Hermes: Oczywiście Edmund Halley.

TAK. Wówczas 23-letni i wybitny już naukowiec.


105l: Komu Heweliusz zadedykował półkule nieba na mapach swojego atlasu?

Lampka: Północną półkulę Janowi III Sobieskiemu, południową księciu Jakubowi Sobieskiemu (synowi Jana).

Hermes: Północna półkula królowi Janowi III,  południowa - królewiczowi Jakubowi.

TAK. Heweliusz miał taką niemal manię dedykowania swoich dzieł swoim sponsorom. To była skuteczna polityka finansowa. Często naukowcy-posłańcy mający dostarczać ozdobne wydania egzemplarzy dzieł Heweliusza proszeni byli przez niego samego o dyskretne wytłumaczenie obdarowywanemu (przeważnie królowi lub wybitniejszemu naukowcowi) dlaczego jego egzemplarz dedykowany jest innemu władcy, i że ten właśnie obdarowywany jest także dla Heweliusza niezwykle ważnym mecenasem, któremu oczywiście zadedykowane zostanie następne, jeszcze większe dzieło.
"Lawirował" w ten sposób pomiędzy łaskami Zygmunta Augusta, Władysława IV, Jana III Sobieskiego i Ludwika IV.


105m: Na czym skorzystał G. D. Cassini?

Lampka: W 1666 zaoferowano Heweluszowi główną pozycję w nowo zbudowanym obserwatorium w Paryżu. W następstwie odmowy Heweliusza, pozycję tę przyjął Cassini.

Hermes: Heweliusz odmówił pracy w obserwatorium w Paryżu i tę pracę zaczął Cassini.

TAK


105n: Kto zainteresował Heweliusza astronomią?

Lampka: Piotr Krüger, uczeń Tychona Brahego.

Hermes: Nauczyciel:  Piotr Kruger (sam był uczniem m. in. Tychona Brahe i Keplera).

TAK. Peter Krüger, profesor matematyki w Gimnazjum Gdańskim, do którego to gimnazjum Heweliusz wrócił po studenckich, wcale nie astronomicznych, wojażach w Zachodniej Europie.


105o: Z jakim błędem wyznaczył Heweliusz średnicę kątową Merkurego?

Lampka: Według Heweliusza było to 11,8 sekundy kątowej (rzeczywiście 12,9 sekundy).

Hermes: Średnica Merkurego 11.8"  podczas przejścia Merkurego przez Słońcem (w 1661 roku).

TAK. "Pomylił się" o 1,1".


105p: Jakie nazwy nadał Heweliusz czterem największym księżycom Jowisza?

Lampka: Mercurius Jovialis, Venus Jovialis, Jupiter Jovialis i Saturnus Jovialis
Razem nazywał je też Gwiazdami Władysławowskimi - Stellae Vladislavianae, na cześć Władysława IV.

Hermes: Heweliusz porównywał układ Jowisz - księżyce Jowisza do Układu Słonecznego, stąd nazwy: Mercurius Jovialis,  Venus Jovialis,  Jupiter Jovialis,  Saturnus Jovialis.

TAK


105q: Jakim zagadnieniem z zakresu nawigacji morskiej zajmował się Heweliusz?

Lampka: Stosował wiele technik "nawigacyjnych", ale przypuszczam, że chodzi o to, że w latach 1648-1682 wykonywał pomiary deklinacji magnetycznej i odkrył jej zmiany.

Hermes: Heweliusz zajmował się służbą czasu (chronometry).

Chodziło mi o badania nad deklinacją magnetyczną. Choć i służba czasu ma niebagatelne znaczenie do dziś. Nie tylko w astronawigacji, ale także w życiu okrętowym.


Gratulując, dziękuję obu Panom za udział w tej pożytecznej, mam nadzieję, zabawie. I przepraszam za drobne "ściemnianie" i podpuszczanie podczas wymiany korespondencji.
Dariusz Żołnieruk, Gdynia: 54°32'54,62"N , 018°32'04,78"E<br />tel.: 505-83-46-84<br />refraktory: tuningowany Sky-Watcher 120/1000 z nasadką bino Max Bright BP i Astrokrak "Pronto" 66/400, lornetki: BPC Tento 20×60 na "żurawiu", Vivitar 10×50 i BPC2 Tento 7×50
Odpowiedz
#2
(18.02.07, 18:44)El_Capitano link napisał(a): ...Gratulując, dziękuję obu Panom za udział w tej pożytecznej, mam nadzieję, zabawie. I przepraszam za drobne "ściemnianie" i podpuszczanie podczas wymiany korespondencji.

Cała przyjemność po mojej stronie. Dowiedziałem się w ten sposób wielu ciekawych rzeczy o życiu Heweliusza. Nie korzystałem w ogóle ze źródeł papierowych. Wszystko to znalazłem w internecie.
Dla porządku dodam, że jednej odpowiedzi na pewno bym nie podał, gdyby nie podpowiedź kolegi mbu (pytanie o sprawców podpalenia).
Dzięki raz jeszcze za niezłą zabawę.
Pozdrawiam
Piotr
Pozdrawiam Piotr Lamparski Skype: piotr-lamparski Celestron 80ED, ETX-70AT, MTO-11, lornetki
Odpowiedz
#3
W uzupełnieniu:

(01.02.07, 13:59)kanarkusmaximus link napisał(a):A gdyby tak dodać jeszcze pytanie - na której OZMIE był referat o rodzinie Hevelke (wraz z ich uczestnictwem!) oraz gdzie rodzina Hevelke obecnie mieszka?? Smile

Zasugerowałem na priva, że może chodzić o odnogę z Urzędowa.
http://www.hewelstar.republika.pl/onas.html
http://www.medicus.lublin.pl/2001/06/wspomnienie.htm

Cytat:Na OZMIE byli ci z Urzędowa (w końcu cała OZMA w 1999 roku odbyła się wtedy w Urzędowie, więc daleko nie mieli!). Warszawska odnoga jest raczej dalej od świata astronomii.

Dziękuję Wielkiemu Kanarkowi za słuszną sugestię.
Dariusz Żołnieruk, Gdynia: 54°32'54,62"N , 018°32'04,78"E<br />tel.: 505-83-46-84<br />refraktory: tuningowany Sky-Watcher 120/1000 z nasadką bino Max Bright BP i Astrokrak "Pronto" 66/400, lornetki: BPC Tento 20×60 na "żurawiu", Vivitar 10×50 i BPC2 Tento 7×50
Odpowiedz
#4
Uzupełniłem pierwszy post tego wątku o odpowiedź Hermesa na pytanie 105g, która padła, a którą byłem łaskaw przeoczyć. Za co Autora tej odpowiedzi serdecznie przepraszam  Smile
Dariusz Żołnieruk, Gdynia: 54°32'54,62"N , 018°32'04,78"E<br />tel.: 505-83-46-84<br />refraktory: tuningowany Sky-Watcher 120/1000 z nasadką bino Max Bright BP i Astrokrak "Pronto" 66/400, lornetki: BPC Tento 20×60 na "żurawiu", Vivitar 10×50 i BPC2 Tento 7×50
Odpowiedz


Skocz do:


Użytkownicy przeglądający ten wątek: 1 gości